Μίλτον Φρίντμαν

Πριν μερικές μέρες πέθανε πλήρης ημερών ο Μίλτον Φρίντμαν, ο οικονομολόγος του οποίου η σκέψη έχει επιδράσει καθοριστικά όχι μόνο στην επιστήμη της οικονομίας αλλά, κυρίως, στην πολιτική πρακτική τα τελευταία τριάντα χρόνια, το όνομά του δε έχει άρρηκτα συνδεθεί με την κυριαρχία της ιδεολογίας του νεολιμπεραλισμού (νεοφιλελευθερισμού).

Ο Μίλτον Φρίντμαν, γνήσιος επίγονος της «Αυστριακής Σχολής» της οικονομικής σκέψης, παρ' όλο που στα νιάτα του υπήρξε οπαδός των θεωριών του Κέυνς, έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου και θεμελίωσε την ομώνυμη «Σχολή», που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη «θεωρία της προσφοράς χρήματος» (μονεταρισμός). Θερμός υποστηρικτής των λιμπεραλιστικών θεωρήσεων περί την οικονομία θεωρούσε ότι οποιαδήποτε παρέμβαση στις αγορές μέσω κρατικών ρυθμίσεων είναι καταστροφική και άρα θα πρέπει να αποφεύγεται. Η μόνη ρύθμιση που πρέπει να γίνεται είναι αυτή της «προσφοράς χρήματος» μέσω των Κεντρικών Τραπεζών, έτσι ώστε να παραμένει σε χαμηλά επίπεδα ο πληθωρισμός.

Ο Μίλτον Φρίντμαν δεν υπήρξε παρ' όλ' αυτά σπουδαίος οικονομολόγος. Είχε φοβερή ικανότητα να προσαρμόζει παλιές ιδέες και θεωρίες στα σύγχρονα δεδομένα, αλλά ως εκεί. Οι απόψεις του πολλές φορές ήταν καλοστημένα ευφυολογήματα τα οποία φρόντιζε να στηρίζει θεωρητικά με ad hoc υποθέσεις, αφού πρώτα περίμενε τις αντιδράσεις των θεωρητικών αντιπάλων του. Κατά την ταπεινή μας άποψη, η πλέον σημαντική συμβολή του είναι η κριτική του στην «καμπύλη Phillips», μια εμπειριστική κατασκευή χωρίς σπουδαία θεωρητική βάση που συσχετίζει αντίστροφα το επίπεδο του πληθωρισμού με την ανεργία. Ο Φρίντμαν αντέκρουσε την ισχύ της «καμπύλης Phillips» και εισήγαγε την έννοια του «φυσικού (natural) ποσοστού ανεργίας». Σύμφωνα μ' αυτή τη θεώρηση, η ανεργία παύει να είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων οικονομικών δομών και γίνεται κάτι σαν ...φυσικό φαινόμενο! Παύουν, λοιπόν, να έχουν και νόημα κάθε λογής κρατικές παρεμβάσεις που αποσκοπούν να μειωθεί η ανεργία και το μόνο που έχει σημασία είναι να μένει ο πληθωρισμός σε χαμηλά επίπεδα δια του επιτοκίου που ορίζουν οι Κεντρικές Τράπεζες.

Ο Μίλτον Φρίντμαν είδε τις απόψεις του να γίνονται εξαιρετικά δημοφιλείς όταν οι δυτικές οικονομίες περιέπεσαν σε στασιμοπληθωρισμό τη δεκαετία του '70. Η επικρατούσα, τότε, οικονομική σκέψη της μετακεϋνσυανής σύνθεσης αδυνατούσε να εξηγήσει την κρίση και να δώσει διέξοδο. Οι μονεταριστές βγήκαν μπροστά αποδίδοντας το στασιμοπληθωρισμό στον «καταστροφικό» κρατικό παρεμβατισμό, αποφεύγοντας εντούτοις να εξηγήσουν γιατί το κύμα του στασιμοπληθωριμό ήρθε μετά από ένα τέταρτο του αιώνα έντονου κρατικού παρεμβατισμού, αλλά και να τον συνδέσουν με την ενεργειακή κρίση και τη μονομερή απόσυρση των Η.Π.Α. από τη συμφωνία του Bretton-Woods. Στην πραγματικότητα ήταν μια τυπική κρίση υπερσυσσώρευσης (σαν αυτή που διέρχεται η ιαπωνική οικονομία τα τελευταία χρόνια) που επιδεινώθηκε από την έκρηξη των τιμών του πετρελαίου.

Οι θεωρίες του Μίλτον Φρίντμαν βρήκαν πεδίο εφαρμογής αρχικά στη Χιλή του Πινοσέτ (όπου ο Φρίντμαν έδωσε σειρά διαλέξεων, παρέχοντας έτσι έμμεση υποστήριξη στο τυραννικό καθεστώς) και αργότερα στη Βρετανία της Μάργκαρετ Θάτσερ και στις Η.Π.Α. του Ρόναλντ Ρήγκαν. Αν και η επιτυχία της νεολιμπεραλιστικής πολιτικής είναι αμφισβητήσιμη, κυριάρχησε, τελικά, παγκοσμίως, και σ' αυτό συνέτεινε η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης* και η κυριαρχία των πολυεθνικών που «άνοιξε» τις διεθνείς αγορές (αυτό που λέμε «παγκοσμιοποίηση»).

Ο Μίλτον Φρίντμαν πρόλαβε να δει τις θεωρίες του να κυριαρχούν στο ιδεολογικό επίπεδο. Δεν τις είδε όμως να δικαιώνονται και στην πράξη. Με ελάχιστες εξαιρέσεις ο κρατικός παρεμβατισμός κυριαρχεί σ' όλες τις οικονομίες του πλανήτη, ιδιαίτερα σ' αυτές με τις μεγαλύτερες προοπτικές ανάπτυξης (δείτε τα παραδείγματα της Κίνας, της Ινδίας, της Βραζιλίας και της Ρωσίας).


* Είναι αμφίβολο κατά πόσον οι νεολιμπεραλιστικές πολιτικές βοήθησαν τις Η.Π.Α. και τη Βρετανία να βγουν από το στασιμοπληθωρισμό. Τα «Ρηγανόμικς» προκάλεσαν μεγάλα ελλείμματα σε σημείο που η αμερικανική κυβέρνηση να υποχρεωθεί ν' αυξήσει τη φορολογία, ενώ το μεγαλεπίβολο πρόγραμμα του «πολέμου των άστρων» συνιστούσε από μόνο του μια γενναία (και «αναποτελεσματική») κρατική παρέμβαση. Η Βρετανία της Θάτσερ (που ήδη είχε πιάσει πάτο) ωφελήθηκε τα μέγιστα από τα πετρέλεια της Βόρειας Θάλασσας, από τη στροφή στον τομέα των υπηρεσιών αλλά και από τον πόλεμο των Φώκλαντ. Χωρίς αυτούς τους εξωγενείς παράγοντες μάλλον η σιδηρά κυρία δεν θα έβλεπε δεύτερη θητεία. Από την άλλη μεριά, οι νεολιμπεραλιστικές πολιτικές που εφαρμόστηκαν ως «θεραπεία σοκ» στις πρώην χώρες του αν-ύπαρκτου σοσιαλισμού οδήγησαν σε ραγδαία επιδείνωση τις οικονομίες τους (στη Ρωσία το ΑΕΠ έπεσε 50% σε πέντε χρόνια κι ο πληθωρισμός έτρεχε με +200%).

5 σχόλια

Τάδε έφη ο δείμος του πολίτη

Ωραίο κατατοπιστικό κείμενο. Κατάλαβα τα πάντα. Αυτό είναι το ωραίο στα blogs, ότι μπορείς να μάθεις πράγματα και δεις απόψεις και κριτικές αναλύσεις-μελέτες από άτομα που ποτέ δε θα είχες το ευτήχημα να δεις και να σε ενημερώσουν απλά και λαϊκά.

Τάδε έφη Ergotelina

Επίσης, γνωστές προτάσεις του ήταν η αντικατάσταση του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας με έναν αρνητικό φόρο εισοδήματος, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, ο ενιαίος φορολογικός συντελεστής και η αντικατάσταση της δημόσιας εκπαίδευσης με ένα σύστημα κουπονιών απευθείας στους μαθητές, οι οποίοι μετά θα επιλέγουν ελεύθερα όποιο εκπαιδευτήριο προτιμούν, προωθώντας τον ανταγωνισμό μεταξύ των σχολείων για τη βελτίωση της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης, χωρίς να παραγκωνίζεται η συμμετοχή του κράτους και ο δωρεάν χαρακτήρας της.

kathimerini.gr


O Σοσιαλιστής Tσουκάτος τον είχε μελετήσει

Τάδε έφη Vrennus

«O Σοσιαλιστής Tσουκάτος τον είχε μελετήσει», όχι όμως αρκετά ώστε να γνωρίζει ότι όλα όσα κατά καιρούς πρότεινε ο Φρίντμαν δοκιμάστηκαν πειραματικά, σε περιορισμένη κλίμακα, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Τρανή απόδειξη ότι καμμία κυβέρνηση απ' αυτές που έπιναν νερό στ' όνομά του δεν εφάρμοσε ποτέ κάποια από τις προτάσεις του σε αντικατάσταση του «κράτους πρόνοιας». Οι προτάσεις αυτές στην ουσία εισηγούνται την αντικατάσταση των «παροχών σε είδος» από «παροχές σε χρήμα». Αλλά το ζήτημα δεν είναι να δώσουμε τη δυνατότητα στους φτωχούς να στείλουν τα παιδιά τους στο Γέιλ, είναι να κάνουμε όλα τα σχολεία στο επίπεδο του Γέιλ!

Τάδε έφη ioannisk

Θα συμφωνήσω πως το κείμενο είναι καλογραμμένο, όπως όλα του Vrennus, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως αυτά που λέει είναι σωστά.

Το κείμενο είναι ενδιαφέρον γιατί παρουσιάζει την κριτική στον Friendman από ένα κομμάτι της αριστεράς. Ως εκ τούτου είναι biased και έχει άπειρα κενά. Κάποιος που είναι άριστος γνώστης της Ελληνικής γλώσσας δεν σημαίνει πως ξέρει και οικονομικά.

Μερικές παρατηρήσεις, δεν έχω σκοπό να αντικρούσω όλο το κείμενο:
- Το Natural rate of unemployment δεν έχει φυσικά να κάνει με την φυσική ή την βιολογία. Απλώς λέει πως ότι πολιτική και να εφαρμόσεις θα υπάρχει πάντα ένα ελάχιστο ποσοστό ανεργίας (αυτό "έπαθαν" οι ΗΠΑ και η ΜΒ...) γιατί θα υπάρχει πάντα το frictional και το structural unemployment.

- Δεν είναι λίγο απλοϊκή η άποψη πως η ανάπτυξη της ΜΒ οφείλεται μόνο στο πετρέλαιο; Πως να το κάνουμε η ΜΒ δεν είναι Ρωσία. Αν εξαιρέσουμε πως το "επιχείρημα" καταρύπτεται γιατί το 1986 η τιμή του πετρελαίου έφτασε στο ιστορικό του χαμηλό υπάρχει και η Dutch Desease.

- Γενικά η αναφορές στις ΗΠΑ και στην ΜΒ σταματάνε το 1983 (πόλεμο των Φώκλαντ) τα επόμενα 23 χρόνια τι έγινε και αυτές οι χώρες γνώρισαν ανάπτυξη;

Ας πάμε στον 3ο κόσμο.
- H ανάπτυξη της Κίνας και της Ινδίας οφείλεται στην ελεύθερη αγορά και όχι στον κρατικό παρεμβατισμό. Οι χώρες αυτές άρχισαν να αναπτύσσονται όταν άνοιξαν τις οικονομίες τους στον κόσμο (eighties για την Κίνα nineties για την Ινδία) όσο υπήρχε μόνο ο κρατικός παρεμβατισμός το μόνο που παρήγαγαν αυτές οι χώρες ήταν φτώχια, και όπλα...

- Η ανάπτυξη της Ρωσίας έχει ημερομηνία λήξης, δυστυχώς για αυτούς αλλά ας πρόσεχαν.

Τάδε έφη Vrennus

Μια νεκρολογία δεν μπορεί παρά να είναι ελλειπτική. Δεν είναι δυνατόν να αναλυθεί πλήρως στα πλαίσια ενός post η οικονομική σκέψη του εκλιπόντος. Δυο-τρεις παρατηρήσεις μόνο αγαπητέ ioannisk:

(1) Αν ο Φρίντμαν δεν επιθυμούσε να αποδώσει την ανεργία σε εξωοικονομικούς παράγοντες δεν θα χρησιμοποιούσε τον όρο «natural», που παραπέμπει ευθέως στη φύση, αλλά τον όρο «normal».
(2) Η ανάπτυξη του ΗΒ φυσικά και δεν οφείλεται μόνο στο πετρέλαιο, οφείλεται περισσότερο στην έκρηξη των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.
(3) Το «άνοιγμα στις παγκόσμιες αγορές» δεν συνιστά ταυτόχρονα και απουσία κρατικού παρεμβατισμού.

Εσείς τι λέτε;